अपराध/ अनुसन्धान

* नारायण ढकाल दूषित हावा भरेर नेपाली आकाशमा उडाइएका उँधोमुन्टे बेलुनहरू चकलेटी आसमा तानिएर जीवनवादी/जीवनदायी दर्शन बिर्सेर गौरवमय इतिहासको अपव्याख्या गर्दै युरोप र अमेरिकाका गल्लीहरूमा वेद, त्रिपिटक र मुन्धुमका पाना च्यातेर सारहीन बोक्रेदर्शन र कलाहीन सिद्धान्तको महिमा गाउँछन् र धरतीमा ज्ञान गङ्गा बगाउने सपना बाँड्छन् अनि,श्रीखण्डलाई लत्त्याएर धमिरे काठमा सुवास र शीतलता खोज्ने असफल प्रयासमा रमाउँछन्। विषालु बेलुनहरू! विगत विश्व-रङ्गमञ्चमा भएका जातीय,क्षेत्रीय,साम्प्रदायिक हिंसाको बीभत्स इतिहासबाट बेफिक्र शकुनिको निर्देशनमा आफ्नै आमाको पेटमा धारिलो हतियार सोझ्याउँदै सामाजिक सद्भावको घाँटी निमोठेर एकतामा अनेकताको विघटनकारी आपसी वैरभाव र शत्रुताको विष वृक्ष रोप्छन् र मृत्यु गीत गाउन तम्सिन्छन्। हावा महलमा उडेका बेलुनहरू, क्षणिक उँचाइलाई वास्तविक ठान्दै रद्दी कागजको फिरफिरे फिर फिराउन खोज्छन...

* महेशराज खरेल  म जन्मिएको धरतीको शिरमा एउटा श्वेत हिमाल  बिहान सूर्यको किरण सीतै स्वर्ण रङ्गमा रङ्गिएर टल्किरहेको हुन्थ्यो शरीरभरि जीवन   सञ्जीवनी बोकेर उसले प्राणी   वनस्पतिको  जीवन जोगाइरहेको हुन्थ्यो हिमालको काखमा बसेर पहाड नाचेको हुन्थ्यो त्यही पहाडको छातीमा असख्याै हरिया बोट बिरुवा हाँसिरहेका हुन्थे तिनै वनस्पतिका बिचबिचमा धेरै वनजन्तु र पशुपन्छी बाँचिरहेका हुन्थे  डाँफे मुनाल  र मयुरले भाका मिलाएर नाचिरहेका हुन्थे  हरिण,  बाघ  र सिंह आ आफ्ना आँगनमा आ आफ्नो जीवन सजाइरहेका हुन्थे यो मेरो प्रकृतिको सुन्दर बगैँचामा कस्का आँखा लागेर हो वा कुनै अनिष्ठ जागेर हो आजकल मेरो हिमालमा  हिउँ फुलेका बिरुवा छैनन् उस्का काखका पहाड  फेरिएछन्, पहाडका छातीमा बास बसेका बोटबिरुवा सबै सोरिएछन् वन्यजन्तु पशुपन्छी सबै  मासिएछन्  आजकल मेरो...

  * मिसन अधिकारी   तिम्रो जात के हो, मिसन ? मैले भनेँ- मान्छे । तिम्रो धर्म के हो, मिसन ? मैले भनेँ- मान्छे । तिम्रो भगवान् को हो, मिसन ? मैले भनेँ- मान्छे ।   'मान्छे पनि कहीँ भगवान् हुन्छ, मूर्ख ?' यसपटक मैले पनि भनिदिएँ- 'मान्छे बाहिर कहीँ भगवान् हुन्छ, मूर्ख ?'

  काठमाडौँ, ३० असोज । साहित्यिक क्षेत्रमा ३० वर्षदेखि क्रियाशील संस्था श्री लुनकरणदास–गङ्गादेवी चौधरी साहित्यकला मन्दिरले तीन वरिष्ठ सर्जकलाई सम्मान गरेको छ। सोमबार काठमाडौँमा आयोजित कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि मनीषा कोइरालाले ‘इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्य शोध सम्मान’ तन्त्र विद्याका विद्वान प्रा. विद्यानाथ उपाध्याय भट्टलाई, ‘सरस्वती सम्मान’ साहित्यकारहरू डा. विष्णु विभु घिमिरे र साहित्यकार लक्ष्मण नेवटियालाई र ‘नारायण गोपाल सङ्गीत सम्मान’ गायिका झुमा लिम्बूलाई समर्पण गरिन्। उक्त अवसरमा मनीषा कोइरालाले साहित्यकार तथा कलाकारहरूले आफ्नो पीडा आफ्नो कला र साहित्यिक क्षमतामार्फत प्रस्तुत गर्ने गरेको बताउँदै सर्जकहरूलाई प्रोत्साहित गर्दै आएकोमा प्रशंसा गरिन्। कला मन्दिरका संरक्षक वसन्त चौधरीले यो संस्था ३० वर्षपछि आफ्नो छोरीको जिम्मामा छोडेको भन्दै सबैबाट उस्तै सहयोग मिल्ने अपेक्षा गरे। ...

* नारायण ढकाल पाठशालालाई मनमौजी भट्टी बनाएर युरिया मलको लोकल ठर्रा घुटुक्क निल्दै र कुण्ठा बान्ता गर्दै वेश्या चरित्रलाई पनि उछिनेर दलालहरूसँग बोलकबोलमा व्यस्त सुस्त सुस्त कपडा फुकाल्न कस्सिएका सत्तान्धहरूका उत्तेजनात्मक चर्तिकलाका निर्लज्ज दृश्यहरूले लाज पस्कँदै छन्। स्खलित चरित्र र विकृत मनस्थितिको बिस्कुन सुकाएर सार्वजनिक ठाउँमा मानवीय सौन्दर्यलाई कुरूप बनाउँदै मर्यादा,नैतिकता र जनविश्वासलाई गिज्याएर मदोन्मत्त जुवाडेहरू शकुनि पासा फाल्दै चोर जुवा खेलेर पाठशालामा सर्वसाधारणका घरहरूमा आतङ्क मच्चाउँदै चीरहरणको बीभत्स खेलो खेल्दै छन्। अभिशप्त बाटा घाटाहरूमा मालिकलाई पगरी गुथाउने दौडमा बग्गीमा नारिएका घोडाहरू हिनहिनाउँदै विनाशकारी भेडे यात्राको पदचापभित्र मालिकको इलेक्ट्रिक सकले चेतना गुमाएका विवेकहीन प्रतिनिधि,अनुचर, सुसारे,दासहरू लामबद्ध भएर फोहोरको डुङ्गुर छोप्दै अनेक शब्द जालमा स्तुत...

*  प्रकाश बस्नेत‘गफाडी’ भदौ महिना, सही नसक्नुको टन्टलापुर घाम चर्केको छ । घामले टाउको फुट्ला जस्तो भएको छ । जिउभरि पसिनाका कोसी बगेका छन् । भोकले इन्तु न चिन्तु र तिर्खाले प्याकप्याक पारेको छ रत्नेका बूढाबूढीलाई । तैपनि उनीहरू बेपरवाह घस्रिरहेका छन्, मुखिया बाको धान खेत गोड्ने काममा । दुई जना जोई पोइ मिलेर मुखिया बाको धान खेत गोड्न पैटाएको चार दिन बितिसक्दा पनि एकछेउ सकिएको छैन । अझै चारै दिन लाग्ला जस्तो छ । मुखियाबाकाे सबै धान खेत गोड्ने काम रत्नेका बूढाबूढीले मात्र जिम्मा लिएका छन् । यसबाट आउने आधाजस्तो ज्यालाले उनीहरूले पोहर सालकै छाक टारिसकेका छन् । यति धान खेत गोडिसक्न पाए फेरि केही दिनको छाक टर्ने सोच राखेका छन् यिनीहरूले ।घाम अझै बेपरवाहसँग चर्किरहेको छ । फाँटमा कोही देखिँदैनन् काम गर्नेहरू । यसो मेला पर्म हिँड्नेहरू पनि बिहानीपख र शीतल फर्केपछि मात्र फाँटतिर ओर्लन्छन् । तर, यिनी...

*डा.कौशिला रिसाल हामी प्रत्येकसँग मुटु हुन्छ मुटु धड्कन हो, विश्वास हो कसैको भरोसा हो मायाको आवास हो । मुटु विशेष हुन्छ आफ्नाहरूको मुटु झन् विशेष हुन्छ मुटुभित्र राखेर जतनले हुर्काएका सन्तान झनै विशेष हुन्छन् ।   यतिबेला आशाको हरियो डालीमा पलाएको रहरको कोपिला फक्रिन नपाउँदै उडाइदिएको छ दशाको आँधीले पिरको नासो थमाएर सन्तान सुतेदेखि चीर निद्रामा बेस्सरी हल्लिएर आमाको मुटुबाट निस्किहेका छन् चीत्कारको आर्तनाद स्वर ।   शून्यतामा बिलाएका छन् आँखाबाट झरेका आँसुका ढिका, निदारबाट तप्प चुहिएर बिलाएको एक बुँद पसिनाजस्तै खत्रक्कै खसेर हमासको माटोमा बिलाएपछि आफ्नो प्रतिबिम्ब उतै छोडिएको छ सपनाको सुन्दर घर टुटेको छ जीवनको शृङ्खला हिउँदे बतासको एक झोक्का चिसो वेदनाले मनाएको छ मृत्युको उत्सव आमाको मुटुभित्र कहिल्यै नरित्तिने गरेर भरिएको छ पिरको भकारी । छियाछिया भएर रगतले लतपतिएको आफ्ना...

*  मोहनविक्रम सिंह मलाई हाँसो लाग्छ, जब भन्छ अन्धकारले आई,– ‘मैले रोक्दछु प्रकाश लाई, शून्य पारी सूर्यको तेज–राशि, अन्धकारमय, बनाउँछु विश्वलाई ! मैले कसरी पत्याऊँ ? जब ती गगन चुम्बी महलहरूले, गुलाफी गाला, सुकोमल शरीर, धडकी रहेका छातीहरूले गर्न थाल्दछन् भयङ्कर गर्जना, मानवताको भर्त्सना, क्रान्तिको विस्फोट रोक्दछौँ भनी ’फु’ गरी निभाई प्रज्वलित अग्नि ज्वालालाई सडे–गलेका दीवारहरू जोगाउँछौँ भनी रूख पात र ढुङ्गा पनि हाँस्दछन्, जब भन्छन् गोली तोप र एटमले ’संहार गर्छौ मानवतालाई, दिशा दिशामा फैलाई दानवी जाल, भस्म गर्दछौँ– आजादी शान्ति र प्रगतिका अङ्कुरहरूलाई चन्द्र–सूर्य पनि बादल भित्र लुक्दछन्, जब भन्छन् जेलका अग्ला दीवार र फलाम जन्जिरहरूले, बन्दीहरूमाथिका प्रताडना र सङ्गिनका धारले ‘प्वाँख काटी मास्दछौँ पक्षी जातिलाई बीज मासी मास्दछौँ, उम्री रहने नयाँ–नयाँ अङ्कुरहरूलाई ।’ मशान घाटका मुर्दाहरू पन...

* मिनबहादुर राना संसारमा अनेक खालका मान्छे बस्छन् । यस्तै मध्ये कुनै अचम्मको कुरा नभए झैँ कुनै जमानातिर कुनै गाउँमा जाक्सीबाय नामको एक जना फटाहा जमिनदार बूढा बस्थे । उनी मन मौजी खालका मान्छे थिए । उनको एउटा गधा थियो । देख्नमा यो गधा पनि अरू गधाभन्दा त्यस्तो कुनै फरक थिएन । तर उसले जन्मसिद्ध यस्तो गला पाएको थियो । जब ऊ आफ्नो ठाउँमा बसेर चिच्याउँथ्यो छरछिमेकका सबैले कानमा औँला कोचार्नु पर्थ्यो । एक पटक जाक्सीबाय प्राचीन सहर तुर्किस्तानमा पुगे र उनले गधालाई बजारतिर मोडे । गधालाई रुखमा बाँधेर मुख मिठ्याउँदै चिया पसलमा पसे । राम्रो चिया पसलमा सधैँ मान्छेको भिड हुनु स्वाभाविकै हो । जहाँ मान्छे जम्मा हुन्छन् त्यहाँ गफ चल्छ, जहाँ गफ चल्छ त्यहाँ बहस सुरु हुन्छ । जहाँ बहस सुरु हुन्छ । जहाँ गफ चलिरहेको हुन्छ, जहाँ बहस भएको हुन्छ, त्यहाँ जाक्सीवाय तर्क राख्न र आफ्नो कुरा माथि पार्नमा उनलाई जित्न कसै...